واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
654
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
منظومهء « كوتاد گوبيليك » كه در سال 1069 ميلادى ( 462 هجرى ) توسط يكى از اهالى بلاساغون نوشته شده به برخى از اصطلاحات و كلمات فرهنگى تركى برمىخوريم ( مثلا كلمهء « بيتكچى » بمعنى « كاتب » ، « كارمند دولت » ) كه در عهد مغول نيز به كار مىرفته و بىشك ، قراخانيان و مغولان از اويغوران اخذ كرده بودهاند . طمغاج خان ابراهيم نخست به استقرار نظم و امنيت كامل در قلمرو دولت خويش توجه كرد . هرگونه تجاوز به حقوق مالكيت اشخاص بيرحمانه مجازات مىشد . روزى راهزنان بر دروازهء قلعهء سمرقند نوشتند كه « ما همچون پيازيم . هرقدر سرما را بزنند بيشتر مىروئيم » . خان فرمود تا زير اين كلمات چنين نويسند : « من اينجا همچون باغبانم و هرقدر شما بروئيد من هم شما را از بيخ مىكنم » . روزى وى به يكى از نزديكان خويش چنين گفت : « ديرى است كه من شمشير غضب از نيام انتقام برون كشيده دليران و جوانان زيبا را مىكشم ، و اكنون به چنين كسان نيازمندم ، زيرا اطلاع يافتهام كه ساكنان دو شهر نيت « 1 » طغيان در دل مىپرورانند و مىخواهند آشكارا علم عصيان برافرازند . اكنون مرا مردان عمل لازم است و به ارزش ايشان واقف شدهام . تو بايد يكى از سران دستجاتى را كه زمانى به راهزنى مشغول بودهاند براى من پيدا كنى تا من تفقدش كنم و او مردان كار را براى من گرد آورد . يكى از سران دزدان و راهزنان كه در زمان حكومت خان اظهار پشيمانى كرده بود و باتفاق چهار پسرش با كديمين اعاشه مىنموده وجود داشت و وى را به نزد خان آوردند و
--> ( 1 ) - در اصل كوكر ( ؟ ) و بتك . نام اولى بالكل نامعلوم است . دومى شايد همان قريه بتك باشد ( رجوع شود به ماقبل ، ص 204 - 203 . )